türklerin göçebeliği

kama tarkan kağan
Bir sorun olarak görülmesi yerleşik kültürün savaşçı-göçebe kültürü aşağı görmesine örnektir. yerleşik kültüre geçen toplum mimaride ve sair hususlarda gelişme gösterirken göçebelerin (özellikle merkez asya göçebelerinin) hareketli askeri yapısının avantajını kaybeder. yerleşik hayatla birlikte gelen istikrar uzun vadede iktidarların ömrünü uzatırken onları askeri olarak göçebeler karşısında zayıf düşürür bu da göçebeleri "barbar" diye damgalamya sebep olur

türkler yerleşik hayata geçene kadar (ve geçtikten sonra da uzunca süre) bu denklemin "barbar" tarafında yer alıyordu. Romalılar ve çinliler türkler karşısında askeri olarak mağlubiyetlere uğrarken ve buna bağlı olarak siyasi güç kaybederken bu zaafın getirdiği kompleksi onları barbar (çince hu) olarak niteleyerek gidermeye çalışırlar. vermek zorunda kaldıkları vergilere "hediye" dedikleri gibi.

anadolu'ya gelen türklerin tamamı göçebe değildi. bir kısmı zaten iran'da yerleşik hayata geçmişti. bu anlamda göçebe değil, göçmendiler. bir kısmı hâlâ göçebe idi. küçücük bir kısmı ise daha geçtiğimiz yıllarda bile "yörümeye" devam etmekteydiler. yine de selçuklu devriyle birlikte türkler artık yerleşik hayata alışmaktaydılar. yörükler de yavaş yavaş yerleşik hayata geçmekteydiler. devlet de yerleşik hayatı her zaman özendirmişti.

böylece, türk ordusu da göçebe sistemin savaşçılarına dayalı bir ordu olmaktan çıkıp toprağa bağlı bir ordu hâline gelmekteydi. böyle bir ordunun bir meydan savaşında iç asya göçebelerine karşı zaten yüksek bir şansı olamaz. bir de bunun üstüne vakıf sisteminin iktayı suistimal etmesi eklendi.

toprağa bağlı ordunun zaafının üzerine ikta sistemindeki bozulma da eklenince selçuklular ve osmanlılar (osmanlılar gayet zengin bir yerleşik kültür yaratmakta olan timur'a mağlup olduysalar da timur'un ordusu temel olarak yine merkez asya askeri geleneğine dayanmaktaydı.) moğollar ve onlarla birlikte hareket eden merkez asya türkleri karşısında askeri sahada -memlüklerin beklenmedik başarısı dışında- varlık gösteremediler

bu, yerleşik kültürün göçebe kültürden üstün olduğu (hatta göçebe kültürün kültür olmadığı) yanılgısının doğal bir sonucudur.

tuhaf olan, bu yanılgının bugün devam ediyor olmasıdır. moğollarla ilgili bir sergide bir bakan bile bu batılı zırvasına prim vererek moğol kültürüne dil uzatmıştı.

bu, göçebelerin askeri üstünlüğüne karşı yerleşiklerde oluşan bir komplekstir. günümüzde ise, aynı kompleksin avrupa merkezli bakış açısı ile yüzeye çıkmasıdır. Yani sıcak çatışmayı kazanamayan Avrupa'nın zihinlerde savaşı çoktan kazandığını gösterir.
bu başlıktaki tüm girileri gör